Кыргызстан, г. Бишкек,
ул. Абдрахманова 208

Константин Кузьмич Юдахиндин «Кыргызча-орусча сөздүгүнүн» жарыкка чыгышынын 80 жылдыгына карата китеп көргөзмөсү уюштурулду .

Константин Кузьмич Юдахиндин «Кыргызча-орусча сөздүгүнүн» жарыкка чыгышынын 80 жылдыгына карата китеп көргөзмөсү уюштурулду .
25 Авг 2021

А. Осмонов атындагы Кыргыз Республиканын Улуттук китепканасынын Сейрек кездешүүчү жана өзгөчө баалуу басылмалар бөлүмүнүн окуу залында 2021-жылдын 24-августунда Константин Кузьмич Юдахиндин «Кыргызча-орусча сөздүгүнүн» жарыкка чыгышынын 80 жылдыгына карата китеп көргөзмөсү уюштурулду .

Константин Кузьмич Юдахин 1890-жылы туулган. Ал Кыргыз ССР илимдер академиясынын академиги болгон. К. К. Юдахиндин эң чоң эмгеги “Кыргызча-оруча” жана “Орусча-кыргызча сөздүктөрү” болгон. Материалдарды 1925-жылдан баштап эле жыйнай баштаган. К. К. Юдахиндин чыгармачылыгынын туу чокусу “Кыргызча-орусча сөздүгү” 1940-жылы чыгып, түрк тилине которулган, анан 1965-жылы кайра кошумчаланып жарыяланган. Ал эми “Орусча-кыргызча сөздүгү” 1944-жылы чыгып, кийин 1959-жылы кошумчаланып басылган. Бул сөздүктөр эгемендүүлүк алгандан кийин да бир нече жолу жарык көргөн, толукталган, интернетке да киргизилген. СССРде котормо сөздүктөрдү түзүүнүн эталону катары ушул сөздүктөр каралган.
Сөздүктүн биринчи басылышына 25 000, экинчи басылышына 40 000 сөз киргизилген. Лексикограф К. К. Юдахин ошол сөздөрдү эл арасынан жыйнаган, жүздөгөн айылдарда болуп, миңдеген адамдардын кебин тыңдаган, миңдеген китептерди окуп чыгып, сөз издеген, сөз маанисин табуу үчүн энциклопедисттик билим топтогон. К. К. Юдахиндин жалпы редакциясы алдында түзүлгөн Кыргызча-орусча сөздүктүн ичинде унутулуп калган, колдонуудан чыгып бара жаткан жети миңден ашуун сөз камтылган. Кыргыз сөздүгүн түзүүдө ага кыргыздын түрколог окумуштуусу, тилчи, академик Кусейин Карасаев өзгөчө жардам берген. Дагы бир кыргыз тилчи — Ж. Ш. Шүкүров да өзүнө жардам бергенин К. К. Юдахин 1965-жылы чыккан “Кыргызча-орусча сөздүгүнүн” кириш сөзүндө белгилеген.
К. К. Юдахиндин “Кыргызча-орусча сөздүгүнө” 1967-жылы илим жагынан СССРдин Мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган. Бул сыйлыкты ушундай котормо сөздүгүнө ыйгаруу мурда-кийин учурабаган. Кыргыздар башкаларга салыштырмалуу орус тилин канчалык жакшы билсе, биринчи кезекте Константин Кузьмичке милдеткер.

Китеп көргөзмөгө К. К. Юдахиндин өмур баяны, өзүнүн жазган китептери, газета-журналдардан статьялар жайгаштырылды.

Дареги: Бишкек шаары, Ю.Абдырахманов көчөсү, 208.
А.Осмонов атындагы КР УК. 2-кабат. №57 каб.